تاریخ بلاگ ـ نویسنده: مرتضی میرحسینی

تاریخ اقتصادی برای مشارکت در ساختن آینده و ایفای نقش و سهم خود به بهترین شکل ممکن، به پژوهش‌هایی نیاز دارد که دانسته‌های ما از تاریخ و گذشته را از مرحله جمع‌آوری و انباشت اطلاعات و حتی از تفسیر معطوف به گذشتۀ آن‌ها فراتر ببرد و بدون کاهش تمرکز بر آنچه بوده، نیم‌نگاهی هم به آینده داشته باشد.

تاریخ اقتصادی و جایزه گئورگی رنکی ـ مقدمه‌ای برای بحث ما

سال ۱۹۹۹ جایزۀ دوسالانه گئورگی رنکی (Gyorgy Ranki Biennial Prize) به کتاب «نخستین اقتصاد مدرن» (The First Modern Economy) تقدیم شد [۱]؛ اثری از ژان د وریس (Jan De Vries) که تاریخ اقتصادی هلند را به مثابۀ بخش پیشرو و مترقی اقتصاد اروپا از سال ۱۵۰۰ میلادی تا اوایل قرن نوزدهم بررسی می‌کند. این دورۀ تاریخی که گاهی عصر زرین نیز نامیده می‌شود دوره‌ای است که اروپایی‌ها رفته‌رفته بر عموم کشورهای غیراروپایی برتری یافتند و این برتری را که ابتدا بیشتر در اقتصاد متجلی بود به گوشه و کنار جهان تحمیل کردند. نویسنده کتاب مدعی است که ابتدا این هلندی‌ها بودند که در گذر از این دوره به راه‌های جدیدی متفاوت با گذشته در کسب و انباشت ثروت دست یافتند و نخستین اقتصاد واقعاً مدرن را پی‌ریزی و بنا کردند. وی همچنین به نقش علل و عواملی مثل استعمار و تجارت فراقاره‌ای و محیط و جغرافیا و جمعیت در این فرایند می‌پردازد و انبوهی از مستندات تاریخی را برای ترسیم تصویری از این تحول به خدمت می‌گیرد. اما ما در این‌جا قصد معرفی این کتاب و نقد و بررسی محتوای آن را نداریم، بلکه می‌کوشیم تا از طریق آن بر نگرش انجمن تاریخ اقتصادی درنگ کنیم و علت توجه اعضای انجمن و داوران جایزه گئورگی رنکی به این کتاب را دریابیم. اینکه چرا از میان صدها پژوهش معتبر در حوزۀ تاریخ اقتصادی اروپا، انجمن در آن دوره روی این کتاب انگشت گذاشت و آن را شایستۀ تقدیر و تحسین دید؟

کوشش برای رونق دادن به مطالعات تاریخ اقتصادی

کتاب «نخستین اقتصاد مدرن» و سایر آثار و مطالعاتی که تاکنون از طرف انجمن تاریخ اقتصادی مورد حمایت یا تشویق قرار گرفته‌اند، همه بدون استثنا از این ویژگی برخوردارند که یا در جستجوی مسائل تازه بودند یا برای مسائل قدیمی و موجود، پاسخ‌ها و تفسیرهای جدیدی داشتند. همچنین باید به کیفیت بالا و دقت زیاد اطلاعات جمع‌آوری شده در این پژوهش‌ها اشاره کرد؛ زیرا انجمن تاریخ اقتصادی ـ مانند بسیاری از مجموعه‌های معتبر علمی دیگر ـ تفسیر و تحلیل‌هایی را که از پشتوانۀ اطلاعات دقیق و منسجم برخوردار نباشد درخور توجه و اعتنا نمی‌بیند و حتی به مرحلۀ داوری و ارزش‌گذاری راه نمی‌دهد. اما طرح مسائل تازه و بازنگری در مسائل قدیمی و جمع‌آوری مستندات دقیق به جای خود، کتاب «نخستین اقتصاد مدرن» با تمام ارزش و اعتباری که در جوامع علمی کسب کرد، از گزند حملات بی‌رحمانۀ منتقدان مصون نماند و پژوهشگران دیگر این حوزه، بسیاری از ادعاهای طرح شده در آن را به چالش کشیدند. حتی خود تعریف «اقتصاد مدرن» و معنایی را که از آن به ذهن متبادر می‌شود نیز موضوعی بحث‌برانگیز و غیرقطعی توصیف کردند [۲]. این حملات و انتقادات و بعد پاسخ‌هایی که به آن‌ها داده شد، درست همان چیزی بود که انجمن تاریخ اقتصادی می‌خواست و دنبال می‌کرد؛ زیرا در همین تقابل، مسائل جدید دیگری به میان آمد و پرسش‌های تازه‌ای طرح شد. در واقع این بده‌بستان، فضای بحث درباره موضوعات مرتبط با تاریخ اقتصادی را گرم‌تر از قبل کرد و ذهن بسیاری از اندیشمندان و پژوهشگران دیگر را هم با آنچه در این عرصه می‌گذشت درگیر ساخت.

مطالعه گذشته و نگاه به آینده در تاریخ اقتصادی

در کتاب «نخستین اقتصاد مدرن» مُدلی از رشد و تکوین اقتصاد یک کشور و مدیریت این اقتصاد ارائه می‌شود که به زعم مولف آن هنوز مُدل معتبر و کارآمدی است؛ تا آن جا که هم برای برنامه‌ریزی‌های توسعه مناسب است و هم در مواجهه با دوره‌های احتمالی رکود و عبور سریع و کم‌هزینه از بی‌ثباتی‌ها به کار می‌آید. می‌توان گفت که همین بخش از کتاب بود که نظر داوران جایزه را جلب و تصمیم آن‌ها برای انتخاب این کتاب را به عنوان برنده قطعی کرد. زیرا از نظر انجمن تاریخ اقتصادی و داوران جایزه گئورگی رنکی هر مطالعه‌ای دربارۀ گذشته زمانی ارزشمندتر می‌شود که ما را برای پیمودن مسیرهای آینده یاری دهد و ما را برای مواجهه با آنچه در پیش است مهیا سازد؛ و پژوهشی که در گذشته بماند و طرح یا پیشنهادی برای امروز یا فردا نداشته باشد ـ هرچقدر هم در حد و برای هدف خود قابل دفاع محسوب شود ـ اینجا برای دریافت جایزه پذیرفته و داوری نمی‌شود. در باور انجمن، تاریخ اقتصادی برای مشارکت در ساختن آینده و ایفای نقش و سهم خود به بهترین شکل ممکن، به پژوهش‌هایی نیاز دارد که دانسته‌های ما از تاریخ و گذشته را از مرحله جمع‌آوری و انباشت اطلاعات و حتی از تفسیر معطوف به گذشتۀ آن‌ها فراتر ببرد و بدون کاهش تمرکز بر آنچه بوده، نیم‌نگاهی هم به آینده داشته باشد.

نکته دیگر اینکه، انجمن در کنار توجه به سه معیار (اعتبار روش‌های مطالعه، کیفیت پژوهش در گذشته، نتایج حاصل از این کوشش علمی) به معیار چهارمی نیز توجه می‌کند و آن شیوۀ ارائه نتایج پژوهش است. یعنی همراه با افزایش سطح کیفی تحقیقات، شیوۀ و چارچوب خاص خود را در تدوین نتایج، از پژوهشگر مطالبه می‌کند؛ چارچوبی که شناخت گذشته را برای کمک به ساختن آینده به خدمت می‌گیرد.[۳]

در نهایت اینکه بررسی تجربۀ انجمن تاریخ اقتصادی در برگزاری جایزه دوسالانۀ گئورگی رنکی ـ و جوایز دیگر در این سطح و اعتبار ـ این را هم نشان می‌دهد که در کنار داشتن موضوعات و مسائل مشخص و نیز چارچوبی انعطاف‌پذیر برای تدوین نتایج پژوهش، به ساز و کارهای مناسب و پیشنهادهای جذاب برای تحریک و تشویق پژوهشگران قوی و جدی نیاز است؛ و هر کدام از آن‌ها به تنهایی و بدون دیگری ما را به هدف‌مان نمی‌رساند. یعنی از یک طرف، مسائل بدون کار تحقیقاتی جدی و درست و پژوهشگران توانمندی که این کار را به عهده بگیرند دست نخورده باقی می‌ماند یا به سبب استفاده از شیوه‌های نادرست پیچیده‌تر می‌شوند؛ و از طرف دیگر، تلاش‌های پژوهشگران هم بدون موضوع و مسئله و چارچوب مشخص، به مسیر درست و مورد نیاز هدایت نمی‌شوند.

توضیحات متن:

[۱] البته این کتاب، جایزه را به طور مشترک با کتاب دیگری دریافت کرد. برای دیدن فهرست برندگان جایزه گئورگی رنکی به لینک زیر مراجعه بفرمایید:

https://www.goodreads.com/award/show/17122-gyorgy-ranki-biennial-prize

[2] ناگفته نماند که اطلاعات و مستندات کتاب حتی در بی‌رحمانه‌ترین انتقادات نیز زیر سوال نرفت و جدال و اختلاف نظر فقط روی تفسیرها و نتیجه‌گیری‌ها متمرکز ماند. این امر نشان می‌دهد که آن بخش پژوهش که به جمع‌آوری اطلاعات و گزارش‌ها و کندوکاو در منابع تاریخی برمی‌گشتند چقدر خوب و قابل دفاع بوده است. همین مورد، یعنی کیفیت و صحت اطلاعات جمع‌آوری شده یکی از مواردی است که داوران به آن توجه داشتند و در انتخاب نهایی خود لحاظ کردند.

[۳] زیرا اینکه پژوهش چه باشد و به چه نتایجی برسد یک مسئله است، و اینکه چگونه و به چه شیوه و نظمی ارائه شود مسئله‌ای دیگر. به عبارت ساده‌تر، من سوال یا سوالاتی دارم؛ پاسخی که به این سوال یا سوالات داده می‌شود، فقط زمانی برایم مطلوب است که در چارچوب مورد نظر من تنظیم شود. در غیر این صورت، هرچقدر هم که پاسخ، درست و ارزشمند و محصول تلاشی ستودنی باشد، به کارم نمی‌آید.

نوشته جایزه گئورگی رنکی ـ تاریخ و پژوهش‌هایی با نگاه به آینده اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

تاریخ بلاگ ـ نویسنده: مرتضی میرحسینی

انجمن تاریخ اقتصادی از مهم‌ترین و معتبرترین مجموعه‌های علمی در زمینه مطالعات میان رشته‌ای تاریخ و اقتصاد است و با سیاست‌های تشویقی خاص خود بر بخش بزرگی از این عرصه اثر می‌گذارد. همچنین از طریق برنامه‌های مستمر و ارتباطات گسترده و جوایز چندگانۀ خود، پژوهشگران و دانشمندان زیادی را از گوشه و کنار جهان با مسائل مرتبط با تحقیقات حوزۀ تاریخ اقتصادی درگیر می‌کند. در این نوشته به گوشه‌هایی از کارهای این انجمن می‌پردازیم و چگونگی اثرگذاری آن را بررسی می‌کنیم.

اشاره به موضوع و مقدماتی برای بحث

به نوشتۀ کریستوفر لوید (Christopher Lloyd) توجه به تاریخ اقتصادی و نگارش آثاری در این زمینه «محصول عصر روشنگری» و یکی از نتایج شناخت و آگاهی «اروپائیان از تفاوت‌های موجود بین سازمان‌های اجتماعی و ثروت مادی دولت‌های اروپایی و ملل امریکا و افریقا و آسیاست». واژۀ کلیدی در این‌جا، «تفاوت» است؛ زیرا شناخت اینکه ثروت یک جامعه بیشتر از بازرگانی و تجارت به دست می‌آید یا به کشاورزی و تولیدات صنعتی وابسته است، کمک زیادی به فهم روابط فردی و طبقاتی و بسترها و امکانات و محدودیت‌های موجود در آن جامعه می‌کند[۱]. از نظر بیشتر علاقه‌مندان به تاریخ اقتصادی، درک سایر مسائل همچون شکل‌گیری فضای مناسب برای توسعۀ سیاسی یا نقش نیروی کار در بقا و پویایی جامعه به شناخت ما از این «تفاوت» در سازمان‌ها و ساختارهای اقتصادی جوامع بازمی‌گردد. ما به این بحث که نقش اقتصاد و سازمان‌های اقتصادی در پیشرفت یا پسرفت یک جامعه چیست و شناخت آن چگونه مسیر شناخت جامعه را هموار می‌کند کاری نداریم، اما اشاره به این واقعیت ضروری است که امروزه تاریخ اقتصادی یکی از مهم‌ترین زمینه‌های مطالعه و پژوهش هم برای پژوهشگران علم اقتصاد و هم برای تاریخ‌آموختگان به شمار می‌رود و مراکز علمی و تحقیقاتی کوچک و بزرگ زیادی هم وجود دارند که هر کدام به انگیزه و با هدفی، مستقیم یا غیرمستقیم از چنین مطالعاتی پشتیبانی می‌کنند. انجمن تاریخ اقتصادی دانشگاه ویسکانسین (Wisconsin) یکی از مهم‌ترین و معتبرترین مجموعه‌ها در این زمینه است که با سیاست‌های تشویقی خاص خود به بخش بزرگی از مطالعات این حوزه جهت می‌دهد و با برنامه‌های مستمر و ارتباطات گسترده و جوایز چندگانۀ خود، پژوهشگران و دانشمندان زیادی را از گوشه و کنار جهان با مسائل مرتبط با تحقیقات حوزۀ تاریخ اقتصادی درگیر می‌کند.

ـ

نگاهی به تاریخچه انجمن تاریخ اقتصادی و اهداف و اولویت‌های آن

انجمن تاریخ اقتصادی، سال ۱۹۴۰ با هدف «تشویق مطالعه و پژوهش در زمینۀ تاریخ اقتصادی و تمام موضوعات مرتبط با آن» و نیز «کوشش برای ارتقای سطح چنین مطالعاتی» شکل گرفت[۲]. این انجمن در ابتدای کار بیشتر روی روش‌های پژوهش مشترک در اقتصاد و تاریخ و جمع‌آوری و تدوین مستندات و مواد و مصالح برای تحقیق و نگارش در این زمینه متمرکز بود، اما رفته‌رفته و با آشکار شدن این واقعیت که درک تاریخ اقتصادی، کیفیت تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری را، هم در امور خُرد و هم در امور کلان ارتقا می‌دهد، حیطۀ کاری آن نیز گسترش پیدا کرد. هرچند هنوز هویت و ماهیت این انجمن، به همان کار پژوهشی و مطالعاتی آن وابسته است و اعضای جدید به اهداف ابتدای کار و ایده‌های نسل او وفادار و پایبند مانده‌اند. اما خواه‌ناخواه، رشد دانش و پیشرفت مطالعات تاریخ اقتصادی (که هدف اصلی و بنیادی انجمن محسوب می‌شود) اثر مثبت خود را در برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری می‌گذارد و همچنان خواهد گذاشت. زیرا شناخت درست و مرور اصولی و علمی و روشمند تجربه‌های گذشته، چه آن‌هایی که موفق بوده‌اند و چه آن‌هایی که به شکست انجامیدند، به کاهش هزینه‌های احتمالی و پیش‌بینی نشدۀ برنامه‌ها و نیز مدیریت پیامدهای ریز و درشت هر تصمیم کمک می‌کند. به عبارت دیگر نتایج این دسته پژوهش‌ها، چارچوب مناسبی را برای پاسخ‌گویی به پرسش‌هایی مشابه این پرسش که چگونه کاری را با کمترین هزینه اقتصادی و تبعات اجتماعی شروع کنیم و به پایان ببریم در اختیار ما قرار می‌دهد. همچنین مطالعه دربارۀ موضوعات و مسائلی مانند بحران‌های اقتصادی دهه‌های اخیر و علل و عوامل موثر در ایجاد و تداوم آن‌ها، و نیز تدابیری که دولت‌ها در مواجهه با این بحران‌ها به کار بستند، پشتوانۀ مناسبی برای پیشگیری و مهار تلاطم‌ها و بی‌ثباتی‌های آتی فراهم می‌سازد؛ ولو اینکه در عمل برخی دولت‌ها توجه چندانی به نتایج مطالعات و پژوهش‌ها نداشته باشند و از روی تکبر یا بلاهت و جهل، این انباشت دانش و معرفت را نادیده بگیرند.

ـ

اثرگذاری و نقش‌آفرینی؛ تحریک پژوهشگران و جهت‌دهی به مطالعات

دربارۀ انجمن تاریخ اقتصادی و نگرش حاکم بر آن گفتنی‌ها بسیار است. می‌توان از دلبستگی عمیق آن به ارتقای سطح آموزش عالی و دانشگاهی در حوزۀ تاریخ اقتصاد گفت و از باور اعضای اصلی آن به این اصل که کوشش برای شناخت و فهم مسائل همیشه ناکافی است نوشت؛ اینکه هرچقدر هم پژوهش‌ها و مطالعات امروز پیگیرانه و عمیق و ارزشمند باشد، همیشه بازهم جای کار بیشتر و عمیق‌تر برای فردا وجود دارد؛ اینکه عبارت‌هایی مانند «تشریح مسئله یک بار برای همیشه» در علوم انسانی و اجتماعی هیچ اعتباری ندارد و راه بازاندیشی دربارۀ قطعی‌ترین و بدیهی‌ترین موضوعات هرگز بسته نیست. اما در ابتدای متن اشاره شد که انجمن بیشتر برنامه‌های خود را به کمک و با همراهی دانشگاه‌های معتبر جهان مثل کمبریج و کلمبیا پیش می‌برد و از طریق ارتباطات گسترده و تأکید بر علایق مشترک، محافل علمی و دانشگاهی را در اغلب کارها و طرح‌های خود شریک می‌سازد. همچنین سالی چهار شماره از مجله «ژورنال تاریخ اقتصادی» را منتشر می‌کند که هدف عمده و اصلی آن «ترویج پژوهش‌های علمی و روشمند در تاریخ اقتصادی و جنبه‌های مختلف آن از گذشته تا امروز و تشویق مطالعات میان‌رشته‌ای تاریخ و اقتصاد است[۳].

مجله و اهمیت آن به کنار، مهم‌ترین برنامه‌های انگیزشی انجمن تاریخ اقتصادی، جوایز هفت‌گانه‌ای است که هر سال یا هر دو سال یک‌بار به بهترین و پیشروترین تحقیقات مرتبط با اهداف خود اعطا می‌کند. مثل جایزۀ دوسالانۀ گئورکی رنکی که به بهترین کتاب پژوهشی در موضوع تاریخ اقتصادی اروپا داده می‌شود[۴]. شرط اولیه برای پذیرش و داوری آثار این جایزه آن است که کتاب، تاریخ اقتصادی اروپا یا گوشه‌ای از آن را بررسی کند و در این بررسی، تجربیات و نگرش‌های مختلفِ موجود در آن دوره را به مقایسه بگذارد. همچنین در کنار ردیابی روندهای گذشته، پیش‌بینی‌هایی هم دربارۀ آنچه خواهد شد داشته باشد و دیروز را به امروز و به فردا پیوند بزند؛ و از «آنچه بوده» به «آنچه هست» و سپس به «آنچه خواهد شد» برسد.

ـ

توضیح درباره ارجاعات درون متن:

[۱] خود «تاریخ اقتصادی» موضوع بسیار گسترده‌ای است که امکان ورود به آن در این متن وجود نداشت. آنچه را هم که ما در این‌جا به آن استناد کردیم، از کتاب فصل ششم کتاب «فلسفۀ تاریخ» ترجمۀ حسینعلی نوذری (انتشارات طرح نو) بود.

[۲] بیشتر اطلاعاتی که در این نوشته دربارۀ انجمن تاریخ اقتصادی (The Economic History Association) ارائه شد، از سایت این انجمن اخذ شده است. نشانی سایت:

http://eh.net/eha/

[3] مجله «ژورنال تاریخ اقتصادی» (The Journal of Economic History) به همت انتشارات دانشگاه کمبریج منتشر می‌شود. لینک‌های زیر اطلاعات بیشتری را در این باره در اختیارتان می‌گذارند:

http://eh.net/eha/publications/the-journal-of-economic-history/

https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-economic-history

[4] به اعتبار و افتخار و احترام نام مورخ مجار، گئورکی رنکی (Gyorgy Ranki) این نام را برای این جایزه انتخاب کرده‌اند. نخستین دوره این جایزه به سال ۱۹۸۹ برمی‌گردد. از نکات جالب دربارۀ شرایط پذیرش آثار در این جایزه محدودیتی است که برای خود اعضای انجمن در نظر گرفته‌اند. مؤلفانی که عضو انجمن محسوب می‌شوند مجاز به حضور در این رقابت نیستند. اطلاعات بیشتر در این باره:

http://eh.net/eha/prizes/gyorgy-ranki-biennial-prize/

نوشته انجمن تاریخ اقتصادی ـ مجموعه‌ای اثرگذار در مطالعات میان رشته‌ای اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

تاریخ بلاگ

مهم‌ترین خطر از بین خطرات تاریخ همان چیزی است که به درستی «تحریف» خوانده می‌شود. یعنی دستکاری کردن گذشته بنا به سلیقه‌ای خاص، جابه‌جا کردن برخی مستندات و نادیده گرفتن عمدی برخی مستندات دیگر، و ارائه تفسیرهای کج و معوج و «خطرناک» از حقایقی که در واقع معنای دیگری ـ متفاوت با آن تفسیر ـ دارند.

آیا تاریخ، دانش بی‌ضرری است؟ پاسخ دادن به این پرسش، بدون مقدمه‌چینی ممکن نیست. اریک هابسبام می‌گفت: «تاریخ، ماده خام ایدئولوژِ‌های ناسیونالیستی یا قومیتی یا بنیادگرا محسوب می‌شود، چنان که بوته خشخاش، ماده خام اعتیاد به هرویین است. گذشته در این ایدئولوژی‌ها، عنصری اساسی و شاید تنها عنصر اساسی محسوب می‌شود. اگر گذشته درخشانی وجود نداشته باشد، همواره می‌توان آن را ساخت. در حقیقت، معمولاً گذشته‌ای همواره درخشان وجود ندارد، زیرا پدیده‌هایی که این ایدئولوژی‌ها مدعی توجیه‌شان هستند، نه باستانی یا ابدی، بلکه از لحاظ تاریخی تازه‌اند». نمونه‌اش همین پاکستان، همسایه شرقی خودمان. «با خاطر می‌آورم در جایی پژوهشی درباره تمدن باستانی شهرهای دره سند با عنوان پاکستان پنج هزار ساله برخوردم. نام پاکستان در سال‌های پیش از ۱۹۳۲ یعنی زمانی که برخی مبارزان دانشجویی این نام را سرهم کردند، و حتی تا سال ۱۹۴۰ که برقراری این کشور به یک مطالبه سیاسی جدید بدل نشده بود، به ذهن کسی خطور نمی‌کرد. کشور پاکستان تنها از سال ۱۹۴۷ وجود داشته است… هرچه باشد پاکستان پنج هزار ساله خوش‌آهنگ‌تر از پاکستان چهل‌وشش ساله خواهد بود». پس تاریخ اثرگذار است و این اثر می‌تواند مثبت و یاری‌دهنده، یا منفی و مضر باشد. تحقیقات تاریخی می‌تواند شبیه به بمب عمل کند و به همان اندازه برای جوامع خطرناک باشد. «ما در قبال فاکت‌های تاریخی به طور کلی، و نقد سوءاستفاده سیاسی ـ ایدئولوژیک از تاریخ به طور خاص مسئولیت داریم».

اما مسأله اصلی که همه ما باید به آن دقت داشته باشیم، دروغ‌گویی به آن شکلی که عامه مردم در ذهن دارند نیست (هرچند این دروغگویی هم هست و در چند وقت اخیر هم به شدت رایج شده). مهم‌ترین مسأله، همان چیزی است که به درستی «تحریف» خوانده می‌شود. یعنی دستکاری کردن گذشته بنا به سلیقه‌ای خاص، جابه‌جا کردن برخی مستندات و نادیده گرفتن عمدی برخی مستندات دیگر، و ارائه تفسیرهای کج و معوج و «خطرناک» از حقایقی که در واقع معنای دیگری ـ متفاوت با آن تفسیر ـ دارند. یکی از نتایج این تحریفات، که شاید مهم‌ترین‌شان هم باشد، شکل‌گیری افسانه‌های قومی و قبیله‌ای و یا حتی ملی است که معمولاً به ستیزه‌جویی با قوم و ملت‌های دیگر می‌انجامد و اغلب هم پیامدهای بد و پرزیانی دارد. نمونه‌های آن بسیار است و از آلمان نازی که از برتری موهوم نژادی سخن می‌گفت تا یهودیان صهیونیست که به گذشته‌ای آمیخته به جعل و تحریف تکیه کرده‌اند شامل می‌شود. مهم‌ترین وظیفه مورخان و پژوهشگران تاریخ این است که اولاً صادقانه و جدی، حقیقت را بجویند و تا حد امکان به آن دست یابند و دوماً به آن وفادار و متعهد بمانند؛ برای خوشایند این و نیازردن آن، آنچه را که واقعاً بوده است به شکل دیگری بازگو نکنند و با موج‌های احساسی و هیجانی همراه نشوند. فقط در این صورت است که خطرات تاریخ مهار خواهد شد.

پی‌نوشت: جملاتی که از اریک هابسبام درباره خطرات تاریخ و سوءاستفاده از این دانش نقل شد، از کتاب درباره تاریخ او بود؛ ترجمه حسن مرتضوی، نشر لاهیتا.

نوشته خطرات تاریخ چیست؟ آیا اصولاً پرداختن به چنین بحثی درست است؟ اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

تاریخ بلاگ

عموماً از تاریخ‌آموختگان انتظار می‌رود که از مهارت‌هایی مثل توانایی جمع‌آوری اطلاعات تاریخی از منابع مختلف (کتاب‌ها، اسناد آرشیوی، و مصنوعات مختلف)، و نیز توانایی در تحلیل و تفسیر این داده‌ها برخوردار باشند. باید بتوانند معنی یا معنای هر چیزی را که به گذشته پیوند می‌خورد دریابند و میان گذشته و حال، ارتباط منطقی بیابند. مهارت‌های دیگری هم هست که برای تاریخ‌آموختگان لازم و ضروری به نظر می‌رسد. مثلاً توان صحبت کردن از یک موضوع یا رویداد تاریخی، چنان که شنونده یا بیننده تا حدی با موضوع درگیر شود. یا مثلاً مهارت در دسته‌بندی اسناد برای بایگانی کردن، یا آثار تاریخی برای عرضه در نمایشگاه یا موزه. مهارت مهم دیگر، که البته خیلی‌ها از آن برخوردار نیستند و بدون آموزش و تجربه‌اندوزی هم کسب نمی‌شود، مهارت در نوشتن گزارش و مقاله است. متأسفانه بسیاری از تاریخ‌آموختگان کمترین مهارتی در گزارش‌نویسی ندارند و از پس کارهایی مثل ساختن جملات متوالی و ارائه نتایج پژوهش در قالب متن منسجم برنمی‌آیند. این درست است که نویسندگی به آن معنی حرفه‌ای کار هر کسی نیست و از تاریخ‌آموختگان انتظار نمی‌رود که مثل نویسندگان چیره‌دست، خوب و روان بنویسند، اما حداقلی از توانایی در گزارش‌نویسی برای کسی که می‌خواهد شغلی مرتبط با رشته تاریخ داشته باشد ضروری است. اما نه فقط در ایران، که تقریباً در همه کشورهای دیگر جهان هم، بیشتر مشاغل مرتبط با رشته تاریخ، شغل‌های دولتی‌اند. طبق آمارها، حدود نیمی از کسانی که دانش‌آموخته دانشگاهی رشته تاریخ‌اند و در شغلی مرتبط با این رشته فعالیت و از آن کسب درآمد می‌کنند، کارمند دولت‌ها محسوب می‌شوند. البته با این فرض که تشکیلاتی مثل ارتش یا شهرداری‌ها را هم دولتی به شمار بیاوریم (در واقع همه مشاغلی که در زمره شغل‌های بخش خصوصی نباشند). به نسبت اینکه اقتصاد بخش خصوصی در کشورها چقدر قوی و بزرگ است، این «حدود نیمی از تاریخ‌آموختگان» میان ۴۰ تا ۶۰ درصد تفاوت دارد. بسیاری از دانش‌آموختگان رشته تاریخ، در رسانه‌ها کار می‌کنند، که برخی رسانه‌ها دولتی و برخی خصوصی‌اند؛ همین‌طور درباره موزه‌ها نیز چنین است. موسسه‌های پژوهشی، نه همه آن‌ها، که بیشترشان یا آشکارا دولتی‌اند یا از بودجه‌های دولتی برخوردار می‌شوند؛ و از این‌رو تاریخ‌آموخته‌ای که در این موسسات شغلی پیدا می‌کند، در واقع از دولت حقوق می‌گیرد. بررسی یک نمونه، می‌تواند ذهن ما را نسبت به نقش دولت در بازار کار رشته تاریخ روشن کند. طبق گزارش نشریه فرانسوی لوموند دیپلماتیک (در اکتبر سال ۲۰۰۴)، حزب کمونیست چین بعد از افول اندیشه‌های سوسیالیستی و ورود به تجارت آزاد جهانی و تغییر در بسیاری از سیاست‌های خود به فکر تقویت حس ملی‌گرایی و افزایش روحیه و قدرت ملی در این کشور افتاد و برای رسیدن به این هدف از تاریخ و دانش‌آموختگان این رشته نیز کمک گرفت. یا می‌توان از کشور دیگری در شرق آسیا نام برد؛ دولت کره جنوبی نیز در مقابل پدیده جهانی شدن و خطر نابودی فرهنگ بومی و سنت‌های ملی این کشور، سرمایه‌گذاری هنگفتی روی ساخت فیلم‌های تاریخی انجام داد. دکتر یان مین بک مدرس دانشگاه پنسیلوانیا در مقاله‌ای به تشریح برخی از جنبه‌های این سیاست دولت کره جنوبی می‌پردازد و با استناد به یکی از گزارش‌های روزنامه (Korea Herald) می‌نویسد که دولت کره در سال ۲۰۰۰ بیش از یک درصد از کل بودجه خود را به کارهای فرهنگی (از جمله ساخت فیلم‌های تاریخی) اختصاص داد. در برخی کشورهای پیشرفته که شرکت‌های حقوقی بزرگ در آن‌ها فعالند، شمار زیادی از فارغ‌التحصیلان تاریخ را می‌بینیم که در این شرکت‌ها کار می‌کنند. در این شرکت‌ها، به مهارت‌ آنان در کارهای آرشیوی و پژوهشی، و نیز تدوین گزارش‌هایی گویا و کامل از پرونده‌های مختلف نیاز می‌شود. تدریس در مدارس و دانشگاه‌ها نیز همیشه یکی از گزینه‌های پیش روی تاریخ‌آموختگان بوده است. درباره آن بسیار گفته و نوشته‌اند و تکرار آن حرف‌ها لطف و فایده‌ای ندارد. اما اگر بخواهیم یک آمار جالب را مرور کنیم، می‌توانیم به سراغ گزارش وزارت کار امریکا در سال ۲۰۱۸ برویم. طبق این گزارش، بیشتر از ۲۵ هزار نفر در سراسر ایالات متحده امریکا از طریق تدریس تاریخ در مدارس (فقط مدارس، نه دانشگاه‌ها) امرار معاش می‌کردند که متوسط دستمزد سالانه آن‌ها به حدود ۷۵ هزار دلار می‌رسید. برای اینکه این عددها معنی و مفهوم پیدا کند، باید این را در نظر داشت که جمعیت امریکا در سال ۲۰۱۸، از ۳۲۷ میلیون نفر می‌گذشت و متوسط دستمزد هم ۶۲ هزار دلار در سال بود. البته گویا همه این معلمان، دانش‌آموخته رشته تاریخ نبودند و برخی از آنان مدرک تحصیلی دیگری داشتند. تجربه به ما نشان داده که زیرورو کردن آمارهای دولتی کشورهای دیگر، مفید و لازم است، اما گویای همه چیز نیست. محققان بازار کار می‌گویند بیشتر از مدرک دانشگاهی، مهارت‌های فرد است که اهمیت دارد. می‌گویند یک شرکت حقوقی خیلی اهمیتی نمی‌دهد که اعضای تیم پژوهشی‌اش در چه رشته‌هایی و چه دانشگاه‌هایی تحصیل کرده‌اند، چیزی که برای مدیران و تصمیم‌گیران این موسسه اهمیت دارد انجام درست کار است. حتی برخی موسسات، خودشان دوره‌هایی برای مهارت‌افزایی کارمندان‌شان برگزار می‌کنند، زیرا اعتقاد دارند تحصیلات دانشگاهی هرچقدر هم ارزشمند و ضروری باشد، برای ایفای نقش در بسیاری از مشاغل کافی نیست.

آنچه اینجا گفتیم، فقط مقدمه‌ای گذرا و در حقیقت نوعی پراکنده‌گویی درباره بازار کار رشته تاریخ بود. برای مطالعه بیشتر در این زمینه، می‌توانید به سایت اینترنتی بُردار مراجعه کنید. در این سایت، گزارش‌های مفصل و متنوعی درباره رشته دانشگاهی تاریخ و فرصت‌های شغلی مرتبط با آن وجود دارد.

نوشته تاریخ‌آموختگان در جستجوی شغلی مناسب؛ رشته تاریخ و بازار کار اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

تاریخ بلاگ

دیوید برادی ـ مدرس دانشگاه کالیفرنیا در دیویس

زندگی حرفه‌ای من در تدریس و تحریر تاریخ، بیشتر به پژوهش درباره زندگی و گذشته کارگران امریکایی اختصاص داشته است. این گرایش و علاقه، احتمالاً به گذشته خودم ارتباط می‌یابد. والدین من مثل اکثر اعضای طبقه کارگر در ایالات متحده مهاجر بودند. در محلات کارگری حومه شهری صنعتی بزرگ شدم و از طریق بورس‌های تحصیلی و کارهای پاره‌وقتی مثل فروشندگی و نظافت در زمان تحصیل، قدم به قدم رو به جلو حرکت کردم. بعد از جنگ دوم جهانی بود که با میل و شوق فراوان، بورس تحصیلی تاریخ اجتماعی امریکا را دریافت کردم، اما ناراحت هم شدم از اینکه دیدم چقدر کم درباره زندگی و وضعیت تاریخی کارگران مطالعه و پژوهش انجام شده است. چیزی که بیشتر و بیشتر به این بخش از مطالعات تاریخی سوق داد، جذابیت مسائل و مشکلاتی بود که در این حوزه وجود داشت و نیز فراوانی مواد و مصالح خام برای مطالعه و پژوهش و نوشتن. پایان‌نامه‌ام هم ناخواسته و تا حدی تصادفی به این سمت هدایت شد. فکر می‌کنم تجربیات من و مسیری که تا امروز طی کرده‌ام برای کسانی که می‌خواهند رشته تاریخ را به صورت حرفه‌ای دنبال کنند نکات و درس‌های آموزنده فراوانی داشته باشد. پیش از هر چیز به کشش و علاقه‌ای درونی نیاز است، هم به تاریخ (به مثابه مطالعه گذشته) و هم دغدغه‌هایی برای کشف و شناخت گوشه‌ای از آن. همچنین لازم است بر موضوعی خاص متمرکز شد، به ویژه برای کسانی که پژوهش‌های انفرادی انجام می‌دهند. خود مسیر و اصل کار مطالعاتی درباره گذشته ارزشمند است؛ ارزشی که با پول و ثروت مادی سنجیده نمی‌شود، بلکه به نسبت اثری که برای زندگی و جامعه ما می‌گذارد مورد سنجش قرار می‌گیرد. در واقع باید باور داشت کاری که می‌کنیم کار مهم و بزرگی است [که در غیر این صورت وقت خودمان را تلف می‌کنیم]. می‌توان باورها و ارزش‌های شخصی را هم دنبال کرد و [ضمن رعایت همه اصول علمی و چارچوب‌های رشته تاریخ] صدای کسانی شد که تاکنون کمتر صدای‌شان شنیده شده است و مورخان پیشین، خیلی توجهی به آنان نداشتند. از زمان یونانیان باستان ، مطالعه تاریخ نقش ویژه‌ای در تمدن غربی داشته است. از یک طرف، چنان که توسیدید، مورخ یونانی می‌گوید برای روایت حقایقی که در زندگی انسان‌ها و جوامع روی داده است و از طرف دیگر به هدف کشف معنای زندگی برای نسل و مردم زمان خودمان.

دیوید برادی ـ David Brody – historian

نوشته دیوید برادی تعریف می‌کند: چرا رشته تاریخ را انتخاب کردم؟ اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

تاریخ بلاگ

اشاره: چرا رشته تاریخ را انتخاب کردیم؟ بسیاری از ما تاریخ‌آموختگان، گاهی این پرسش را از خودمان پرسیده‌ایم، و احتمالاً پاسخ یا پاسخ‌هایی هم برای آن داشته‌ایم. اما شاید مرور تجربه‌ها و نظرات دیگران، و پاسخ‌هایی که آنان به این پرسش داده‌اند ذهن‌مان را روشن‌تر کند. در ادامه با رابرت بلاکی همراه خواهیم بود که یکی از تاریخ‌آموختگان است و دیدگاه‌های جالبی درباره این رشته دارد. فقط توضیح این نکته ضروری است که ما بخشی از متن اصلی را (که به زبان انگلیسی بود) کوتاه کردیم، اما خواننده عزیز می‌تواند مطمئن باشد که مضمون و محتوای نوشته، دقیقاً همان حرف‌های رابرت بلاکی است.

رابرت بلاکی ـ مدرس دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در سن‌برناردینو

وقتی تجربیات افراد موفق در رشته تاریخ را می‌خوانید، به یاد داشته باشید که هر کدام از آن‌ها زمانی مثل خود شما دانش‌آموز و دانشجو بوده‌اند. همگی ما از بعضی معلمان‌مان هراس داشتیم (خانم روت کوالسکی، معلم تاریخ دبیرستان دولتی شهر نیویورک را خوب به خاطر دارم)، در حالی که دیگران را خیلی زود از یاد بردیم و فراموش کردیم. آیا ما هرگز تصور می‌کردیم که ممکن است مورخ بشویم؟ مطمئناً بله، هرچند بسیاری از ما از تصور و تخیل درباره این موضوع هراس داشتیم و فکر نمی‌کردیم که در این مسیر دستاورد بزرگی در انتظارمان باشد. ما شک و تردید داشتیم و حتی به این فکر می‌کردیم که اواسط مسیر، راهمان را عوض کنیم؛ حتی برخی از ما در تمام طول دوره تحصیل کارشناسی و حتی دوره‌های تکمیلی. گاهی این تردید بعد از پایان دانشگاه و در قدم‌های اولیه شغل حرفه‌ای هم با ما بود.

شباهت‌های زیادی بین معلم بودن و پدر و مادر بودن وجود دارد، زیرا هر دو جایگاه نیازمند مسئولیت‌پذیری بسیار است. اما تدریس تاریخ، دشواری و حساسیت دیگری را هم در خود دارد؛ مانند این است که متولی خاطرات و گذشته باشید، آن‌هم نه برای یک یا دو یا چند نفر، که برای کل جامعه. چون خاطرات ما، ویژگی گزینشی بودن را دارد ـ و معمولاً چیزهایی را در خاطر می‌سپاریم و به یاد می‌آوریم که به دردمان بخورند ـ وظیفه مورخ احیای کامل گذشته [تا حد امکان] و حفظ آن است تا زمانی که نیاز به آن ایجاد شود. در واقع مردم عادی، فقط بخش‌هایی از گذشته را به خاطر می‌سپارند که احساس می‌کنند برای‌شان مفید خواهد بود، اما مورخان باید همه آنچه را که از گذشته باقی مانده است حفظ کنند، زیرا روزی به آن نیاز خواهد شد.

هر کشوری با تنوع نژادی و قومی و فرهنگی، به مورخانی نیاز دارد که این تنوع و چندگانگی را درک و حفظ کنند و دیروز و امروز آن را به ما نشان دهند. اینکه هیچ کدام از این اجزا، همه حقیقت را در اختیار ندارند و اصلاً در مسائل اجتماعی و فرهنگی حقیقت واحدی [که در اختیار عده‌ای خاص باشد] وجود ندارد. هرچقدر بیشتر و بهتر گذشته را بشناسیم، بیشتر درستی این حرف را درک می‌کنیم. شناخت گذشته و آگاه کردن مردم از آن، کار مورخان است و آنان هستند که در این عرصه نقش اصلی و محوری را دارند. پس چرا شما یکی از این نقش‌آفرینان نباشید؟

البته برای خود من دلیل دیگری هم در انتخاب رشته تاریخ وجود داشت. تاریخ، جذاب و سرگرم‌کننده است، و پر از رمز و راز ناگفته؛ و آن وجه کارآگاهی وجودمان را درگیر می‌کند. جنایات و معماهای حل‌نشده بی‌شمار و مباحثات پایان‌نیافته فراوانی در گذشته وجود دارد. دانستن درباره افراد، چه جز مشاهیر باشند و چه انسان‌های عادی و گمنام بسیار جالب است، و زمانی که انسان‌های دوره‌های سپری‌شده را که عادات متفاوتی در خوراک و پوشش و سبک زندگی و میزان دسترسی به فناوری‌ها داشتند می‌شناسیم، به لایه عمیق‌تری از حیات انسان رخنه می‌کنیم. خواندن از فرهنگ‌های دیگر، مرور زندگی آدم‌های رذل یا مردان و زنانی که فریب خوردند و صدها موضوع و مسأله دیگر که همگی، حداقل برای من بسیار سرگرم‌کننده‌ است. من شیفته داستان‌گویی‌ام و دلم می‌خواهد جوانان را در مباحث جدی و آموزنده درگیر و به افزایش درک و رشد شخصیت آنان کمک کنم. آموزش را دوست دارم، و می‌خواهم یاد بگیرم و یاد بدهم. می‌کوشم نظر کسانی را که با بدبینی به تاریخ نگاه می‌کنند و آن را خسته‌کننده و حوصله‌سربر می‌دانند تغییر دهم و آنان را به علاقه‌مندان جدی این رشته تبدیل کنم. گاهی از لبخند یا تعجبی که در چهره‌ها می‌بینم لذت می‌برم. تاریخ و تدریس آن به من کمک کرده است که زندگی شادتری داشته باشم و به این سوال هم پاسخ بدهم که خودم واقعاً که هستم.

Robert Blackey is the author of Revolution And The Revolutionary Ideal

نوشته رابرت بلاکی پاسخ می‌دهد: چرا رشته تاریخ را انتخاب کردم؟ اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

اختصاصی تاریخ بلاگ

جیمز مالوی در سایت سِل اوت یور سُل (www.selloutyoursoul.com) فهرستی از مشاغل را نام می‌برد که دانش‌آموختگان رشته تاریخ با توجه به مهارت‌ها و آموخته‌های‌شان می‌توانند به آن‌ها به عنوان حرفه خود نگاه کنند. فهرستی که شاید در نگاه اول کمی عجیب یا حتی تخیلی و بی‌ربط به نظر برسد، اما مالوی برای هر موردی از این فهرست خود استدلال‌های جالبی دارد. مثلاً «مدیریت تولید محتوا» یکی از مشاغل موجود در این فهرست است. به قول خود جمیز مالوی: «هر روز انبوهی از محتوا در زمینه‌های مختلف و برای اهداف گوناگون تولید و منتشر می‌شود؛ از پیام‌های تجاری برای فروش محصولی خاص و تبلیغات دولتی به هدف ترغیب مردم به پرداخت به‌موقع مالیات گرفته تا اطلاعاتی که شرکت‌ها به مشتریان خود ارائه می‌کنند». اما کار مدیریت تولید محتوا در این میان چیست؟ کسی است که ارزش و اهمیت محتواهای مختلف را می‌شناسد و تشخیص می‌دهد که کدام محتوا مفید و کدام یک بی‌اثر یا حتی آسیب‌زا است. می‌تواند به دولت کمک کند تا مردم را برای پرداخت به‌موقع مالیات اقناع و ترغیب کنند و قبض‌های انرژی خود را بدون تأخیر بپردازند. می‌تواند از آگهی‌های رادیویی و تلویزیونی و رسانه‌های مکتوب و دیجیتال و نیز بیلبوردهای شهری و بین‌شهری و ابزارهای مشابه بهره بگیرد و شهروندان را به رعایت قوانین رانندگی مقید سازد. می‌داند که چه نوع تبلیغاتی برای فروش بهتر محصولات یک شرکت موثر است و کدام تبلیغ به فروش آسیب می‌رساند. وی میزان اثرگذاری رسانه‌های مختلف و قوت و ضعف ابزارهای گوناگون عرضه محتوا را می‌شناسد و با شناختی که از هدف تشکیلات خود دارد، بهترین راه را برای عرضه برمی‌گزیند.

البته در این‌جا، برای جلوگیری از برداشت‌های نادرست از موضوع، یک توضیح اضافی ضروری به نظر می‌رسد؛ اینکه کار وی تولید محتوا نیست؛ وی مجموعه‌ای از محتواهای مورد نیاز برای یک هدف مشخص را «مدیریت» می‌کند، در واقع او کار مدیریت تولید محتوا را انجام می دهد.  گاهی خود او در تولید این محتواها مشارکت دارد و گاهی وظیفه وی منحصر به برنامه‌ریزی و خط‌دهی به تیم تولید و اولویت‌بندی در عرضه محتواست. مالوی می‌افزاید که «این شغل چندان ارتباطی به مدرک تحصیلی شما ندارد. هرچند دانش‌آموختگان تاریخ و رشته‌های دیگر علوم انسانی با داشتن ذهنی باز و انعطاف‌پذیر و نگاهی عمیق می‌توانند موفق‌ترین افراد در این مسیر شغلی باشند».

یا مثلاً شغل دیگری که عموماً با عنوان «تحلیلگر رقابت» شناخته می‌شود. «بسیاری از شرکت‌ها، در کنار افراد و تیم‌های مختلف با وظایف مشخص، به تیم کوچکی هم برای تحلیل فضای رقابت و شناسایی نقاط قوت و ضعف شرکت های رقیب نیاز دارند». این تیم  با جمع‌آوری اطلاعات مفید و تحلیل این اطلاعات، تیم مدیریت را در گرفتن بهترین تصمیم و برگزیدن درست‌ترین سیاست یاری می‌کند. تحلیلگر رقابت بودن  را می‌توان کار پژوهشی مستمری دید؛ زیرا کسی که این وظیفه را در مجموعه‌ای به عهده دارد، اطلاعات ضروری و مورد نیاز آن مجموعه را جمع‌آوری و دسته‌بندی کرده، به شکل گزارشی منسجم، کتبی یا شفاهی به تصمیم‌گیران ارائه می‌کند. لازم است به خاطر داشته باشید که کار وی برنامه‌ریزی برای آینده نیست، اما به برنامه‌ریزان کمک و کار آن‌ها را آسان می‌کند. او در تصمیم‌گیری نقشی ندارد، اما در فرایند تصمیم‌سازی نقش‌آفرینی می‌کند و با گزارش‌های خود بر سیاست‌ها و برنامه‌های مجموعه اثر می‌گذارد.

این شغل برای دانش‌آموخته تاریخ مناسب است و می‌تواند بستر خوبی برای نقش‌آفرینی و شکوفایی و عرضه استعدادهایش باشد. البته به شرطی که خلاقانه و روشن فکر کند و از توانایی جمع‌آوری اطلاعات مفید و تحلیل آن‌ها و رسیدن به نتایج معتبر و ارائه گزارش‌های مکتوب یا شفاهی برخوردار باشد. تاریخ‌آموختگانی که این ویژگی‌ها را داشته باشند، بهترین تحلیلگر رقابت خواهند بود. زیرا «معمولاً دسترسی کامل به اطلاعات شرکت‌های رقیب ممکن نیست؛ یعنی شخص یا گروه تحلیلگر رقابت فقط به بخشی از اطلاعات دسترسی دارد و از دسترسی به بخش دیگر محروم است؛ درست شبیه مطالعه گذشته». در مطالعه گذشته هم دانسته‌های ما هرگز کامل نیست و همیشه مجبوریم با تکیه بر اطلاعات ناقص، تصویر واضحی از آنچه بوده است بسازیم.

شغل دیگر فهرست جیمز مالوی «مدیریت رسانه های اجتماعی» است. از نظر او این شغل به «مهارت‌های ارتباطی، تجربه تحقیق و  توانایی شناخت و ردگیری روندهای جدید» نیاز دارد و دانش‌آموختۀ تاریخ‌ از هر سۀ آن‌ برخوردار است. او می‌گوید امروزه نه فقط شرکت‌های تولید یا عرضه و فروش محصول، بلکه همه‌جا «از خطوط هواپیمایی گرفته تا فرمانداری‌های کوچک محلی» به چنین فرد (یا گروهی) نیاز دارند.

شغل بعدی که جیمز مالوی پیشنهاد می‌کند به آن فکر کنیم «پژوهش برای طراحی محصول» است که کمی به توضیح نیاز دارد. «ابتدا باید دو وظیفه و دو تیم مشخص را از هم جدا کرد؛ یکی تولید محصول که به کوشش تیم تولید انجام می‌گیرد و دیگری شکار فرصت‌ها و گسترش بازار فروش که وظیفۀ تیم بازاریابی است. نخستین تیم، محصولات را براساس الگوی مشخص و اهداف شرکت تولید می‌کند. دومی نیز کار عرضۀ محصول و پیدا کردن فرصت‌های تازه برای فروش را به عهده دارد. تیم طراحی، بین این دو تیم قرار می‌گیرد. پژوهشگران این تیم، اطلاعات ضروری و دقیق از نیازهای قدیمی و جدید بازار جمع‌آوری می‌کنند و وظیفۀ شناسایی خواسته‌ها و سلایق مشتریان را برای تولیدات بعدی به عهده دارند؛ تحقیق می‌کنند که مردم در زمان کنونی به چه چیزهایی علاقه دارند، برای چه چیزهایی پول می‌دهند و برای چه چیزهایی پول نمی‌دهند، چشم مشتریان امروز و فردای شرکت، چه چیزی را می‌بیند و چه چیزی را نمی‌بیند؛ خلاصه اینکه یک محصول به چه ویژگی‌هایی نیاز دارد تا برای سلیقه امروزی جذاب باشد».

اما چرا دانش‌آموختگان علوم انسانی برای این شغل مناسب هستند؟ زیرا «این کار به آمیزه‌ای از پژوهش و خلاقیت نیاز دارد؛ که برای دانش‌آموختگان تاریخ [و رشته‌های دیگر انسانی] بسیار مناسب است. هرچند فارغ‌التحصیلان رشته‌های کسب‌وکار بیشتر جذب چنین مشاغلی می‌شوند، نمونه‌های موفق زیادی از حضور دانش‌آموختگان رشته‌های مختلف علوم انسانی در این عرصه وجود دارد. آنقدر زیاد که هر دانش‌آموختۀ علوم انسانی می‌تواند به این انتخاب فکر و یکی از فرصت‌های موجود در این حوزه را تصاحب کند و آن را مسیری عادی برای آیندۀ شغلی خود بداند».

جیمز مالوی روزنامه‌نگاری را هم در فهرست خود جای می‌دهد. می‌گوید که روزنامه‌نگاری حرفۀ مناسبی برای دانش‌آموختگان رشته تاریخ است. این باور نادرست اما رایج را نادیده بگیرید که برای ورود به این شغل به مدرک دانشگاهی مرتبط یا گذراندن دوره‌های طولانی‌مدت آموزشی نیاز دارید. عموم کارفرمایان این عرصه نه به مدرک تحصیلی شما و دانشگاه کوچک یا بزرگی که در آن درس خوانده‌اید اهمیت چندانی می‌دهند و نه به دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی که در آن‌ها حضور داشته‌اید. برای آن‌ها فقط توانایی شما در نوشتن متن‌های کوتاه و بلند، مهارت‌تان در قصه‌پردازی و روایت‌گری و تهیه گزارش‌های جذاب، مهم و قابل اعتنا است؛ اینکه بتوانید گروهی از مخاطبان را با نوشته‌های خودتان درگیر و با آن‌ها پیوند برقرار کنید.

درست است که جیمز مالوی مسائل را ساده‌تر از آنچه واقعاً هست می‌بیند و شاید حرف‌های او فقط برای اقتصادهای بزرگ با فرصت‌های شغلی فراوان و متنوع اعتبار داشته باشد، اما حداقل باید پذیرفت که وی به نکته مهمی اشاره می‌کند؛ اینکه نباید ذهن خودمان را به برخی مسیرهای کلیشه‌ای محدود و منحصر کنیم و از جستجوی عرصه‌ها و فرصت‌های تازه برای نقش‌آفرینی غافل بمانیم.

نوشته جیمز مالوی و فهرست او از مشاغل مرتبط با رشته تاریخ اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

هشت بازی رایانه‌ای مهم با مضمون تاریخ ـ بخش سوم و پایانی

اختصاصی تاریخ بلاگ

مضامین تاریخی در بازی‌های رایانه‌ای ـ نمونه ششم: روم: جنگ تمام عیار (Rome: Total War)

تا اینجا پنج بازی مهم رایانه‌ای را که داستان‌شان به تاریخ و حوادث گذشته ارتباط پیدا می‌کرد باهم بررسی کردیم و حالا در بررسی ششمین نمونه به بازی پرطرفدار « روم: جنگ تمام عیار» می‌رسیم. ماجرای این بازی استراتژیکی به دوره جمهوری روم برمی‌گردد، یعنی دوران آغازین این دولت؛ زمانی که هنوز روم به امپراتوری تبدیل نشده بود (البته خود این واژه‌ها و اصطلاحات «جمهوری» و «امپراتوری»، آن‌هم برای یک دولت باستانی شاید کمی ما را به خطا بیندازد، اما به هرحال در کتاب‌های تاریخی همین اصطلاحات درباره روم وجود دارد). در این بازی چند جنگ از مهم‌ترین جنگ‌های رومی‌ها در آن مقطع بازسازی شده است. مثل جنگ در سرزمین گُل (فرانسه امروزی) که به اشغال بخش وسیعی از این سرزمین منجر شد؛ یا نبرد روم و کارتاژ که رویارویی پرفراز و نشیبی برای هر دو طرف بود و تا مدت‌ها برنده قطعی آن معلوم نبود، اما درنهایت با برتری رومی‌ها به پایان رسید؛ و نیز نبرد مشهور کارهه (حران) که نخستین جنگ، و البته تقابل سرنوشت‌ساز اشکانیان و رومی‌ها بود و به شکست و هزیمت سپاه روم انجامید و رود فرات را به عنوان مرز میان دولت پارت و روم تثبیت کرد. «روم: جنگ تمام عیار» اولین بار سال ۲۰۰۴ منتشر شد، اما از آن پس، هرچند سال یک بار نسخه‌های دیگری از آن ـ کم و بیش با همین شکل ـ برای کنسول‌های دیگر هم ساخته و عرضه شد. این بازی آنقدر محبوب بود که حتی نسخه‌ای از آن را برای تلفن‌های همراه هم ساختند. بسیاری از کارشناسان بازی‌های رایانه‌ای می‌گویند که «روم: جنگ تمام عیار» یکی از بهترین بازی‌هایی است که در تاریخ صنعت بازی‌های رایانه‌ای تولید شده است. آی‌جی‌ان (www.ign.com) سال ۲۰۰۵ این بازی را در فهرست صد بازی برتر گنجاند و آن را جز بیست بازی بالای این فهرست جای داد. یک آمار جالب دیگر درباره «روم: جنگ تمام عیار» اینکه فروش این بازی فقط در سال ۲۰۰۶ به حدود ۱۷ میلیون دلار رسید ـ آن‌هم فقط در خود امریکا.

*

مضامین تاریخی در بازی‌های رایانه‌ای ـ نمونه هفتم: تروپیکو ۳ (Tropico 3)

این بازی کمی با نمونه‌های قبلی متفاوت است. برخلاف آن‌ها بازسازی گذشته نیست و اشاره به یکی از حوادث و تحولات تاریخی هم محسوب نمی‌شود. هرچند با کمی تسامح، در فهرست بازی‌های رایانه‌ای با مضامین تاریخی جای می‌گیرد. داستان این بازی تک‌نفره، حکومت بر یک کشور خیالی به نام تروپیکو، واقع در حوالی جزایر کارائیب است، آن‌هم به شیوه دیکتاتوری. در واقع بازیکن در مقام دیکتاتور حاکم بر کشور، زندگی اجتماعی و اقتصادی آن را به دست می‌گیرد و کشور را به آن شکلی که وست دارد و مناسب می‌داند اداره می‌کند. وی رئیس‌جمهور است و گردش مالی، ساخت و ساز، منابع طبیعی، تشکیلات سیاسی و جامعه را در تسلط خود دارد؛ می‌تواند قوانین جدید وضع کند، به سمت بازبینی و اصلاح سیاست‌های قدیمی برود و حتی در وقت ضرورت به دیپلماسی و مذاکره روی بیاورد. به جز برخی محدودیت‌ها ـ مثلاً در منابع حیاتی یا قدرت اقتصادی ـ چیزی مانع اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های دیکتاتور تروپیکو نیست و بازیکن هر کاری که بخواند ـ و بتواند ـ انجام می‌دهد. البته اگر سیاست‌هایش نادرست باشد و تصمیم‌هایی که می‌گیرد به بهبود وضع اقتصاد و توسعه شهرها منتهی نشود، به دردسر می‌افتد وبرای دولت و کشور مشکلات جدی پیش می‌آید. این بازی نگاه همدلانه‌ای به دیکتاتوری دارد و به زشتی‌ها و خطرات آن چندان توجهی نمی‌کند، اما درباره مسائل مختلفی که دولت‌های کوچک با آنان درگیرند چیزهای زیادی به بازیکن می‌آموزد. فروش قسمت سوم بازی تروپیکو از مرز یک میلیون نسخه گذشت و در زمان خود، یعنی بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۲ در میان محبوب‌ترین بازی‌های جای گرفت. ناگفته نماند که در سال‌های بعد قسمت‌های بعدی جدیدتری هم از این بازی به بازار عرضه شده، اما سومین بازی همچنان موفق‌ترین آنان باقی مانده است.

*

مضامین تاریخی در بازی‌های رایانه‌ای ـ نمونه هشتم: قلب‌های شجاع: جنگ بزرگ (Valiant Hearts: The Great War)

اجازه بدهید بررسی خودمان را با بازی «قلب‌های شجاع: جنگ بزرگ» به پایان ببریم. این بازی فکری و ماجراجویانه سال ۲۰۱۴ آماده و عرضه شد و چنان که از عنوانش هم پیداست به جنگ اول جهانی ارتباط می‌یابد. این بازی چهار شخصیت اصلی دارد که هرکدام مهارت‌ها و مأموریت‌های متفاوت با دیگران دارند: امیل فرانسوی، داماد آلمانی‌اش کارل، فردی سرباز امریکایی، و پرستار بلژیکی آنا. سگی به نام والت هم شخصیت اصلی را همراهی می‌کند و او را در حل معماهای بازی یاری می‌دهد. داستان اصلی، کوشش برای رساندن سرباز جوان و عاشق آلمانی به دلبرش است؛ و در مسیر حوادث با مضامینی مثل بقا، فداکاری و دوستی و همدلی نیز مواجه می‌شویم. برخلاف تصاویر مفرح و جالب «قلب‌های شجاع: جنگ بزرگ»، این بازی بسیار جدی و عمیق است و در هر مرحله به برخی از واقعیت‌های جنگ اول جهانی اشاره دارد. منتقدان زیادی، هر کدام به دلیلی این بازی را تحسین کرده‌اند و درباره مزایا و ویژگی‌های آن نوشته‌اند. مثلاً کارولین پتیت در گیم‌اسپات (www.GameSpot.com) به ترکیب به جا و به اندازه صحنه‌های ملایم و بخش‌های جنگی اشاره دارد، ویژگی‌ای که مانع یکنواخی بازی می‌شود. یا کریس کارتر در دستراکتوید (www.Destructoid.com) مضامین دوستی و اهمیت خانواده را که در این بازی وجود دارد می‌ستاید. نسخه‌های مختلف این بازی برای کنسول‌های پرطرفدار موجود است و طبق آمارها تاکنون حدود ۲ میلیون نسخه از کل آن‌ها به فروش رفته است.

نوشته مضامین تاریخی در بازی‌های رایانه‌ای ـ نگاهی به نمونه‌های موفق اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

هشت بازی رایانه‌ای مهم با مضمون تاریخ ـ بخش دوم

اختصاصی تاریخ بلاگ

بازی‌های رایانه‌ای و مضامین تاریخی ـ نمونه سوم: همرزمان: مسیر تپه شماره ۳۰۵

Brothers in Arms: Road to Hill 30

همرزمان هم مانند پنزر جنرال به گوشه‌ای از جنگ دوم جهانی می‌پردازد و حادثه‌ای از میان حوادث پرشمار آن را محور داستان خود قرار می‌دهد. این بازی را از روی یک رویداد واقعی، یکی از عملیات‌های گسترده امریکایی‌ها در جنگ دوم جهانی ساخته‌اند. داستان با فرود دسته‌ای از چترباز پشت جبهه آلمانی‌ها آغاز می‌شود. همرزمان که به نوشته سایت گیم اسپات دات کام (www.gamespot.com) یکی از بهترین بازی‌ها در نوع خود و از بهترین بازی‌های مرتبط با جنگ دوم جهانی محسوب می‌شود، سال ۲۰۰۵ به بازار آمد و همان سال بیشتر از یک میلیون و هفتصد هزار نسخه از آن به فروش رفت. گویا قیمت هر نسخه از این بازی در آن زمان ۲۱ دلار بود. یک محاسبه ساده نشان می‌دهد که پشت این بازی به ظاهر «سرگرم کننده» ـ و بازی‌های مشابه آن ـ چه اقتصاد بزرگی فعال است. در واقع بازی همرزمان هم در خدمت به تبلیغات امریکایی‌ها و توجیه ضرورت حضور آنان در جنگ دوم جهانی به کار آمد و بار دیگر، تقریباً شصت سال بعد از پایان آن جنگ منحوس آنان را قهرمانان ماجرا و ناجیان جهان رو به نابودی نشان داد؛ و هم سود زیادی را برای سازندگان و منتشرکنندگان خود به همراه آورد. اما انصافاً اگر خود بازی را در نظر بگیریم و بخواهیم درباره کیفیت آن داوری کنیم، به فیلیپ مورتون حق می‌دهیم که می‌گفت: «بدون شک این بازی بهترین بازی درباره جنگ دوم جهانی است». بن گریفین هم چنین عقیده‌ای دارد و در پی‌سی گیمر (www.pcgamer.com) چهار ویژگی را برای همرزمان برمی‌شمرد: تصاویر واقعی، آموزش تاریخ به جذاب‌ترین شکل ممکن، برانگیزاننده احساسات، و بسیار لذت‌بخش.

*

بازی‌های رایانه‌ای و مضامین تاریخی ـ نمونه چهارم: قسمت دوم بازی چنگیزخان: گله گرگ خاکستری

Genghis Khan II: Clan of the Grey Wolf

این بازی، چنان که نامش هم نشان می‌دهد برداشتی است از زندگی فاتح بلندآوازه مغول، چنگیزخان. داستان آن به سال‌های ظهور و قدرت‌گیری مغول‌ها و نیز مناسبات گاه دوستانه و گاه خصمانه با قبایل همجوارشان است. به نوعی بازآفرینی تاریخ آغازین مغول‌ها، در بستر یک بازی رایانه‌ای. اینکه آن‌ها چگونه زندگی می‌کردند، با قبایل همسایه که آنان هم در زندگی و در جنگ کم و بیش شبیه مغولان بودند چه روابطی داشتند، و ماهیت پیوندهای خانوادگی آنان چه بود؛ و سرانجام اینکه چگونه مغول‌ها حوزه تاخت و تاز خودشان را گسترش دادند و بر نواحی وسیعی از آسیای شرقی و دشت و صحراهای اطراف آن سیطره یافتند. این بازی برای شناخت زندگی اجتماعی جوامع بَدَوی و سنت‌های رایج میان آنان مانند ندارد و چیزهای زیادی از حیات مردم صحراگرد به کسانی که آن را بازی می‌کنند می‌آموزد. دریچه‌ای است برای درک ارزش‌ها و اولویت‌های زندگی این جوامع که در بسیاری موارد با زندگی مردم شهرنشین متفاوت است؛ و رسیدن به این واقعیت که جغرافیا و محیط تولد و بالندگی، تعیین‌کننده بسیاری از چیزهاست. همچنین آگاهی به این نکته کلیدی که تولد در خانواده یا قبیله‌ای ضعیف یا قوی، چقدر در سرنوشت فرد موثر خواهد بود و نیز سخاوت یا بخل طبیعت تا چه اندازه بر خلق و خو و تصمیمات مردم بیابانگرد اثر می‌گذارد. اما محور اصلی بازی، مسأله به اطاعت کشیدن و سیطره یافتن بر قبایل دیگر و افزایش قدرت ـ با شیوه‌های مختلف ـ است؛ که فقط هم منحصر به جوامع بَدَوی نیست و روند و روالی معمول در سیر تاریخ بشر محسوب می‌شود. این بازی نخستین بار سال ۱۹۹۲ در ژاپن به بازار عرضه شد و گویا تا همین چند سال پیش، یعنی تا سال ۲۰۱۵ چندبار دیگر هم نسخه‌های به‌روز شده آن برای کنسول‌های مختلف منتشر می‌شد.

*

بازی‌های رایانه‌ای و مضامین تاریخی ـ نمونه پنجم: جاده اوریگان (Oregon Trail)

برای پیگیری ادامه کار بررسی خودمان مجبوریم چند دهه‌ای به عقب برگردیم و به زمانی سفر کنیم که کامپیوترها هنوز ابزاری فراگیر نبودند و شرکت‌های فناوری تازه داشتند قدم‌های اولیه خودشان را در این مسیر برمی‌داشتند. منظور ما اوایل دهه ۱۹۷۰ میلادی است. جاده اوریگان سال ۱۹۷۱ عرضه شد و برای مدتی نسبتاً طولانی یکی از محبوب‌ترین بازی‌های رایانه‌ای به شمار می‌رفت؛ و چند نسل از بچه‌ها (و بزرگسالان) با آن برای خود خاطره ساختند. توضیح این امر ضروری است که جاده اوریگان مسیری است به طول بیشتر از ۳ هزار کیلومتر که شرق امریکا را به غرب این کشور وصل می‌کند. این جاده در مقطعی از تاریخ ایالات متحده، شاهد مهاجرت هزاران نفر از ساکنان این سرزمین بود که در جستجوی زمین‌های حاصلخیز بی‌مالک، رنج سفری طولانی را به جان می‌خریدند و سوار بر درشکه به جستجوی آینده‌ای بهتر می‌رفتند. گویا این بازی به هدف آموزش گوشه‌ای از تاریخ اجتماعی و اقتصادی قرن نوزدهم طراحی و ساخته شده بود و گروه مخاطبان آن هم دانش‌آموزان بودند. جاده اوریگان هم یک بازی تاریخی است و هم در تاریخ بازی‌های رایانه‌ای نقطه عطف مهمی محسوب می‌شود. این بازی نشان داد که می‌توان سرگرمی و آموزش را همراه باهم داشت و دانش‌آموزان کم‌انگیزه را هم، از شیوه‌های غیرمستقیم به یادگیری ترغیب کرد. خلاصه اینکه جاده اوریگان مثال شاخصی شد از اهمیت «بازی» در یادگیری. این بازی که امروزه در قیاس با بازی‌های زمان ما، ابتدایی و ساده به نظر می‌رسد در آن سال‌ها بسیار مورد توجه قرار گرفت و در عمل به آزمون موفق و دلگرم‌کننده‌ای برای شروع کارهای بزرگ‌تر و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت و پیچیده تبدیل شد.

نوشته بازی‌های رایانه‌ای و مضامین تاریخی ـ آموزش تاریخ همراه با جذابیت اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.

هشت بازی رایانه‌ای مهم با مضمون تاریخ ـ بخش اول

اختصاصی تاریخ بلاگ

بازی‌های رایانه‌ای با موضوعات تاریخی ـ مقدمه

صنعت پولساز و همیشه و همچنان رو به رشد بازی‌های رایانه‌ای، تقریباً از همان ابتدای شکل‌گیری خود به تاریخ و موضوعات و حوادث تاریخی علاقه و توجه ویژه‌ای داشته است. مثلاً در بازی جاده اوریگان (سال انتشار: ۱۹۷۱) که یکی از نخستین نمونه‌ها و اولین آزمون و خطاهای جدی این عرصه محسوب می‌شد و گامی از گام‌های آغازین شکل‌گیری این صنعت به شمار می‌رفت با موضوعی از گذشته و با دوره‌ای از تاریخ کشور سازنده، یعنی امریکا مواجه‌ایم. هرچند در این توجه و علاقه به تاریخ، گاهی اهداف غیراقتصادی نیز وجود داشت (یا احساس می‌شد که وجود دارد) اما از آغاز تاکنون، اولویت شرکت‌ها و طراحان در اغلب اوقات با مسائلی مثل فروش بیشتر و پاسخ‌گویی به تقاضاهای بازار بوده است. طراحان بازی‌ها رایانه‌ای و شرکت‌های تولید و عرضه این بازی‌ها، حوادث و شخصیت‌های تاریخی را موضوعات جذابی می‌دانند که ظرفیت جذب مشتری و موفقیت در بازار را دارند و همچون مواد و مصالح این کار مورد استفاده قرار می‌گیرند. تعداد نمونه‌های موفق بازی‌های رایانه‌ای با موضوعات تاریخی آنقدر زیاد است که حتی ارائه فهرستی از آن‌ها ممکن و شدنی نیست و ما اینجا در این بررسی خودمان فقط شماری از مهم‌ترین‌ها را مرور خواهیم کرد.

بازی‌های رایانه‌ای با موضوعات تاریخی ـ نمونه اول: پنزر جنرال (Panzer General)

جنگ دوم جهانی را از حیث کشورهای درگیر و آمار کشته‌ها و مجروحان آن و نیز تغییر و تحولاتی که در نظم جهانی ایجاد کرد بزرگ‌ترین جنگی می‌دانند که تاریخ تاکنون به خود دیده است. از این‌رو توجه به این ماجرای پُرپیچ و خم و دستمایه قرار دادن گوشه‌ای از آن در صنعت بازی‌های رایانه‌ای (و نیز در ادبیات و سینما) چندان عجیب و بی‌دلیل نیست. بازی جنگی استراتژیک پنزر جنرال هم مثال خوبی از این توجه و هم از جالب‌ترین و شاخص‌ترین بازی‌هایی است که به این جنگ می‌پردازد و سناریوهای خود را بر بستر حوادث و درگیری‌های آن پیش می‌برد. اولین نسخه این بازی سال ۱۹۹۴ منتشر و در بازار عرضه شد و به سرعت در کانون توجهات قرار گرفت. پنزر جنرال تا سه سال بعد، یعنی تا اواخر ۱۹۹۷ همچنان یکی از پرفروش‌ترین‌ها بود. این بازی چنان که اشاره هم شد یک بازی استراتژیکی است و سی و هشت سناریو دارد؛ سناریوهایی که برخی از آن‌ها بازسازی حوادث و نبردهای واقعی جنگ دوم جهانی محسوب می‌شوند و تعدادی دیگر هم بر اساس قصه‌ها و افسانه‌هایی که از این جنگ وجود دارد و دهان به دهان می‌چرخد شکل گرفته‌اند.

داستان بازی، مثل خود از سال ۱۹۳۹ آغاز و به سال ۱۹۴۵ ختم می‌شود. مهم‌ترین ویژگی پنزر جنرال، که در آن زمان، یعنی نیمه‌های دهه ۱۹۹۰ بسیار مبتکرانه و هیجان‌انگیز بود و آن را از بازی‌های مشابه و نمونه‌های قبلی ممتاز و متمایز می‌کرد تنوع در شیوه‌های نبرد و ضرورت بهره‌گیری از نقشه‌های جنگی سنجیده برای موفقیت در هر سناریو بود. بازیکن مجبور بود که کاربرد و نیز بهترین زمان استفاده از توپ‌های جنگی، نیروی هوایی، پیاده نظام و نیروهای زرهی را فرابگیرد و برای کامیابی در هر سناریو از قبل برنامه‌ریزی داشته باشد. اشتباهات کوچک در نقشه‌های جنگی، هزینه‌ها و تلفات را چند برابر می‌کرد و گاهی به شکست‌های فاجعه‌بار منتهی می‌شد.

پنزر جنرال سال ۱۹۹۵ بازار خوبی داشت و صدهزار نسخه از آن در امریکا و پنجاه هزار نسخه هم در اروپا (به ویژه در آلمان) به فروش رفت. اما سال بعد، سال ۱۹۹۶ فروش از این هم بیشتر شد و مشتریان ۲۵۰ هزار نسخه دیگر از آن را خریدند. سال بعدتر باز هم همین فروش ۲۵۰ هزارتایی تکرار شد و تازه نسخه پلی‌استیشن آن هم به بازار آمد که آن به فروش شصت‌هزارتایی رسید. پنزر جنرال نسبت به بازی‌های رایانه‌ای دیگر نسبتاً بازی گرانی بود و قیمت نسخه کامپیوتر آن به ۱۰۰ دلار هم می‌رسید. تعدادی از آن‌ها هنوز هم در سایت آمازون موجود است و از ۱۰ تا ۲۰۰ دلار قیمت‌گذاری می‌شود. نسخه کنسول پلی‌استیشن پنزر جنرال هم از ۱۹ تا ۴۵ دلار متغیر بود و سال ۹۷ با مبلغی حدود ۳۰ دلار به فروش می‌رفت.

بازی‌های رایانه‌ای با موضوعات تاریخی ـ نمونه دوم: سلسله جنگجویان ۳ (Dynasty Warriors 3)

این بار به چین می‌رویم اما با یک بازی ژاپنی سروکار داریم: سومین بازی از مجموعه بازی‌های سلسله جنگجویان که نسخه پلی‌استیشن آن سال ۲۰۰۱ و نسخه ایکس‌باکس هم سال بعد از آن، یعنی ۲۰۰۲ منتشر شد. این بازی اساساً یکی از ده‌ها اقتباسی به شمار می‌رود که از روی کتاب مشهور «عاشقانه‌های سه پادشاهی» صورت گرفته‌اند؛ و مانند اقتباس‌ها دیگر کمی تاریخ و کمی افسانه، و کمی حوادث واقعی و کمی ماجراهای تخیلی را باهم ترکیب می‌کند. داستان این بازی به چین باستان، اواخر دوره فرمانروایی سلسله هان برمی‌گردد ـ مدت کوتاهی پس از مرگ امپراتور لینگ، و شورش ژانگ ژیائو در ضدیت با امپراتوری. مانند همه دوره‌هایی که حکومت مرکزی رو به ضعف و زوال می‌رود، جنگ برای تصاحب قدرت شروع می‌شود و داستان سلسله جنگجویان نیز بر محور همین جنگ قدرت پیش می‌رود. هرچند پایه و چارچوب سلسله جنگجویان بر واقعیت استوار است و ما در این بازی با بسیاری از حوادث واقعی آن عصر مواجه‌ایم، اما گروه سازنده بازی برای افزایش جذابیت کار، در اغراق و هیجان چیزی کم نگذاشته‌اند. هر شخصیت از شخصیت‌های بازی از ویژگی‌ها و قدرت‌های خاص و اغلب فرازمینی برخوردار است و سحر و جادو هم نقش مهمی در کل حوادث و روند وقایع ایفا می‌کند. همان‌طور که در ابتدای این قسمت گفتیم، نسخه پلی‌استیشن زودتر از نسخه ایکس‌باکس روانه بازار شد ـ و گویا از ابتدا فقط برای همان PS2 برنامه شده بود. اما باتوجه به تقاضای بازار، نسخه XBOX هم آماده و عرضه شد. طبق آمارها از این بازی بیشتر از یک میلیون نسخه در سراسر جهان به فروش رفت و تا مدت‌ها در رده بالای فهرست پرطرفدارترین بازی‌های رایانه‌ای جای داشت.

نوشته بازی‌های رایانه‌ای با موضوعات تاریخی ـ جذابیت و تضمین فروش اولین بار در تاریخ بلاگ. پدیدار شد.